بيابانهاى مركزى ايران داراى معابر و رد پاهايى بود و در هر 15 كيلومتر از اين جاده يك آب‌انبار ساخته بودند . در افريقاى شمالى و در منطقهء ارمنستان ، در طول جاده‌ها در فاصله‌هاى معينى ، تيرهاى آهنى و مناره‌هايى وجود داشت كه خط سير مسافران را در اين بيابان مشخص مىكرد . پادشاهان ساسانى و روميها براى بهبود بخشيدن به وضع جاده‌ها پلهايى روى رودها و رودخانه‌ها احداث كرده بودند كه بعضى از آنها قرنها محكم و پابرجا بود . در دورهء بعد از اسلام نيز پلها و جاده‌هايى ساخته شد كه آثار آنها باقى است . غالب پلها به صورت خرپشته يعنى هلالى شكل بود . عرض طاقهاى پلها يكسان نبود و از 4 تا 11 متر تغيير مىكرد . نزديك شوش در دزفول روى رود كارون ، پل طويلى بود كه طول آن به يك هزار متر مىرسيد . اين پل مربوط به دورهء ساسانيان بود و اسيران و زندانيان رومى در احداث آن رنج برده بودند . در نزديكى همين پل ، پل ديگرى است كه به دست معماران هندى ساخته شده و تمام آن آجرى است و در وسط آن نمازخانه‌اى است كه در آن مشرف به رودخانه است . بالاى دجله اهواز پل ايدج قرار دارد كه آن نيز يادگار عهد ساسانى است . تمام اين پل از سنگ خارا ساخته شده كه سنگ پاره‌ها را به آهن دوخته و آجيده‌اند و دهانهء آن 75 متر است . پل ديگرى از سنگ روى فرات ساخته‌اند كه بسيار جالب و شگفت‌انگيز است . هريك از قطعات سنگى كه در ساختمان اين پل به كار رفته است ، پنج متر در پنج متر است ، و اين از عجايب فن معمارى در آن روزگار است . اين راهها در دورهء جنگهاى صليبى ، وسعت و اهميت يافت و راههاى مديترانه اهميت اقتصادى خود را مدتى از دست داد . از همين راه ، كهرباى درياى و رنگ ( بالتيك ) و عسل فراوان مناطق حاصلخيز شمالى ( كه به‌جاى شكر به كار مىبردند ) ، مومى كه براى ساختن شمع به كار مىرفت ، به اطراف جهان اسلامى حمل مىشد : شمع در آن روزگار اشرافيترين وسايل روشنى بود . در ايران ، مردم معمولى براى روشن كردن چراغ خانه‌ها از نفت باكو ، و مردم بين النهرين و مصر از روغن كرچك و عودسوز استفاده مىكردند . ديگر از جاده‌هايى كه اهميت جهانى داشت جادهء هندوستان بود . اين جاده در قرن اول بعد از ميلاد مسيح ، بوسيلهء پادشاه سجزى هندوستان ( سنبار ) يا سنباد مرد تاريخى سندباد بحرى ، ملاح هزار و يك شب ، افتتاح گرديد . اين جاده از بندر « وروكش » يا براچ ، در شمال بمبئى كنونى ، آغاز مىشد و بازرگانان با استفاده از بادهاى موسمى هند ، از كوچ‌نشين‌ها و مستعمراتى كه در سواحل فارس و عربستان و زنگبار و مليبار وجود داشت ، تجارت مهم و قابل توجهى بين اسكندريه و ماچين انجام مىدادند . در اين معبر ، كشتيهاى عربان بصره و اهواز و ساسانيها كه از قرن پنجم ميلادى فرمانرواى مطلق اين جاده بودند آمدورفت مىكردند . در جزيرهء پمبه ، در افريقا ، و در ناحيهء « كولم » از ساحل هند و « كوا » واقع در شبه جزيرهء « ملاك » مالزى و در خانفوى ماچين ، مراكز مهم تجارى تأسيس كرده بودند . از بركت اين تجارت پرسود ، پول فراوانى از كشورهاى ساحلى مديترانه و فلزات گرانبهايى از چين به سوى شرق ميانه روان مىشد . اما چينيان از سال 980 به بعد ، تجارت خارجى چين را در انحصار خود گرفتند . چندين سفرنامهء چين كه در اين عصر به زبان عربى نوشته شده ، در دست است . از طرفى ، از منابع چينى